طراحی و ساخت شابلون و کلیشه
کلیشه، نوعی صفحه چاپ ابتدایی و قدیمی میباشد که در اواخر قرن ۱۸ توسعه یافته و به صورت گسترده از آن در چاپ مطبوعات و روزنامهها و سایر موارد به علت سرعت بالایی که در چاپ داشت مورد استفاده قرار گرفت.
به تعریفی دیگر، کلیشه ورقی انعطاف پذیر و کشسان از جنس پلاستیک و یا ژلاتین میباشد. در اصل کلیشه، قالبی است از طرح چاپی مورد نظر، که از آن برای چاپ روی سطوح استفاده میشود. همچنین کلیشه به عنوان شابلونهای منعطف در چاپ فلکسو کاربرد دارد. البته میتوان از آن در چاپ های دیگری غیر از چاپ فلکسو نیز استفاده کرد.
در واقع دستگاههایی که از کلیشه استفاده میکنند شامل دو نوع میباشند که شامل دستگاههای چاپ غلتکی میباشند این دستگاهها از کلیشههای ژلاتینی استفاده میکنند. همچنین دستگاههای چاپ دیگر از چارچوب و توری یا شابلون استفاده میکنند که بیشتر کاربرد دستی دارند و رنگ روی سطح موردنظر بهوسیله دست و توسط کلیشه انتقال پیدا میکند.

همه چیز درباره شابلون سیلک
ساخت شابلون سیلک
ساخت کلیشه سیلک یکی از حساس ترین بخش ها در پروسه چاپ سیلک می باشد. ساخت و طراحی کلیشه سیلک اسکرین کار پیچیده ای نیست اما بسیار مهم است که با ظرافت خاصی اینکار انجام شود.
مواد لازم برای ساخت کلیشه سیلک
- چهارچوب در سایز دلخواه
- توری سیلک
- لاک حساس به نور
- طرح چاپ شده بر روی کاغذ ترجیحا کالک
- توری کش
با استفاده از توری کش توری را بر روی شابون چوبی می کشید و سپس با استفاده از منگنه دور تا دور شابلون را منگنه می زنید. منگنه را باید با استفاده از میخکوب های دستی و یا بادی انجام بدهید.
سپس لاک حساس را بر روی توری سیلک می کشید. هر دو طرف توری باید آغشته به لاک حساس به نور شود. سپس یک الی دو ساعت شابلون سیلک را در یک محیط تاریک قرار می دهید تا لاک حساس خشک شود و یا اینکه می توانید با سشوار باد سرعت باید خشک شود.
ظاهر کردن کلیشه سیلک
در این مرحله جذاب باید طرح چاپ شده بر روی کاغذ کالک را بر روی میز نور قرار دهید و سپس شابلون را بر روی طرح قرار دهید . حالا باید یک وسیله کتاب مانند و یا مثلا شیشه بر روی توری قرار دهید و بر روی آن یک وزنه قرار دهید که سنگین شود. حالا نورهای میز را روشن می کنید. حالا سوالی که پیش می آید این است که شابلون ما باید چه مدت بر روی میز نور قرار بگیرد تا کلیشه سیلک ما ساخته شود؟ بستگی به نوردهی میز شما دارد. مثلا در یک میز می تواند ۵ دقیقه باشد و در میز دیگر ۸ دقیقه باشد.
مرحله نهایی ساخت کلیشه سیلک
بعد از اینکه نوردهی میز به پایان رسید، باید توری سیک را با آب و با استفاده از یک شلنگ شستشو دهیم. در این مرحله دقیقا چه اتفاقی می افتد؟ در این مرحله وقتی شستشو می دهیم، همه قسمت های لاک حساس بر روی توری باقی می ماند،به جزء آن قسمت هایی که طرح ما بوده. چرا؟ چون اگر خاطرتان باشد، در ابتدا طرح مد نظرمان را که بر روی کاغذ کالک پرینت گرفته بودیم در ابتدا بر روی میز شیشه ای نور قرار دادیم و بعدش شابلون را قرار دادیم. اینجا طرح ما از رسیدن نور به توری (قسمت هایی که طرح است) جلوگیری می کند و باعث می شود در زمان شستشو، قسمت های طرح ما با آب باز شود. یعنی روزنه های توری که در قسمت طرح ما است. با استفاده از آب، لاک های همان قسمت از بین می رود. یعنی در انتها ما یک توری داریم که همه محفظه های آن با لاک حساس پوشانده شده و قسمت محفظه هایی که از آن قسمت طرح ما رد شده باز است. که دقیقا همین محفظه های باز محل عبور رنگ هستند که بر روی طرح ما چاپ می شوند.
انواع شابلون و کلیشه دیگر
کلیشه داغی
ساخت کلیشه داغی برای دستگاههای طلاکوب یا چاپ برجسته یا چاپ داغی در چاپ سررسید و تقویم , چاپ کارت عروسی و چاپ روی چرم به کار میرود. کلیشه سازی در چاپ داغی مانند مهرسازی است و به همین دلیل چاپ با این روش به چاپ برجسته یا چاپ طلاکوب هم نامیده میشود. پس از پرینت طرح روی کاغذ کالک بهصورت نگاتیو ( زمینه طرح مشکی و خود طرح بدون رنگ است) آن را به همراه نایلوپرینت داخل دستگاه کلیشه سازی قرار داده و نور میدهیم. پس از آن را با حلال مناسب و فرچه شستشو میدهیم تا برجسته شود. پس از برجستهسازی کلیشه را در دستگاه چاپ طلاکوب یا دستگاه تامپو قرار میدهند. کلیشه نایلوپرینت میتواند تا دمای ۲۰۰ درجه را نیز تحمل کند و از این رو برای چاپ داغی سررسید, تقویم و چرم مناسب است.
کلیشه سازی دیجیتال
تولید کلیشه دیجیتال برای چاپ فلکسو دارای ۷ مرحله است.
در این روش کلیشههای دیجیتال دارای یک لایه ماسک روی سطح خود میباشند که به نور لیزر CDE حساس است. این لایه پس از لیزر شدن مانند فیلم نگاتیو در کلیشه آنالوگ عمل میکند. کلیشه دیجیتال در چاپ فلکسو دارای ترام های شارپ تر و شانههایی با زاویه تندتر نسبت به کلیشههای آنالوگ میباشد.کلیشه سازی دیجیتال شامل مراحل زیر است:
۱.نور پشت
۲.تصویرسازی لایه ماسک کربنی
۳.نور اصلی یا نور رو
۴.شستشوی کلیشه
۵.خشککن
۶.نوردهی نهایی
۷.کنترل کیفیت
کلیشه آماده شده دور یک سیلندر قرار میگیرد.
پس از آن طرح روی کلیشهها که بر اثر کشیده شدن کمی بزرگتر شده آغشته به جوهر میشوند و با چرخش سریع تصویر را روی لایه موردنظر میاندازند.
ساخت کلیشه فلزی
در ساخت کلیشههای فلزی ابتدا روی سطح فلز مواد حساس به نور ریخته میشود.
این صفحهها در اثر نوردهی مقاوم میشوند.
برای این کار از فیلم نگاتیو استفاده میشود. پس از آن مراحل ظهور و اسید کاری برای گود کردن قسمتهای غیرضروری انجام میشود. قسمتهای نور خورده محکم شده و قسمتهایی که نور ندیدهاند اسید کاری و گود میشوند. . نایلوپرینت نوعی کلیشه پلیمری است که پس از نوردهی با الکل نمایش داده میشود. برای چاپ از کلیشههای معمولی و در چاپ طلاکوب از کلیشههای با ارتفاع بیشتر استفاده میشود. برای این کار از دستگاههای اسید زنی , فرز و گیوتین استفاده میشود. کلیشهها برای کارهای خطی و گراور برای کارهای سایهروشن دار و ترامه استفاده میشود.
برای ساخت مهر برجسته نیز از دستگاه کلیشه فلزی استفاده میشود. این مهرها بدون نیاز به جوهر و استامپ میتوانند کاغذ را برجسته نمایند و طرح موردنظر را چاپ کنند. برای ساخت این مهرها از کلیشههای نایلوپرینت استفاده میشود این متریال دوام و کیفیت بالایی دارد.
ساخت کلیشه ژلاتینی
پیش از ساخت کلیشه ابتدا طرح موردنظر توسط رایانه طراحی میشود و روی کاغذ کالک پرینت گرفته میشود. کاغذ پرینت گرفته شده با ژلاتین یا پلاستیک درون میز نور UV قرار داده میشود و پس از نوردهی با فرچه و حلال شستشو داده میشود تا برجسته گردد.
کلیشه سازی در چاپ تامپو
برای کلیشه سازی در چاپ تامپو پس از آماده کردن طرح در محیطهای گرافیکی مثل فتوشاپ, کورل دراو و … طرح را روی کاغذ کالک پرینت میگیرند و یا فیلم لیتوگرافی تهیه میشود. برای ساخت کلیشه تامپو میتوان روش لاک مایع یا روش لمینت را به کار برد. طرح را روی کلیشه قرار میدهند و با میز مخصوص نور میدهند. پس از ظاهر شدن طرح آن را اسید زده و روی کلیشه انتقال میدهیم.
کلیشه سازی چاپ سلیک
برای کلیشه سازی چاپ سلیک یا شابلون از روش متفاوتی استفاده میشود.
در این روش پس از آمادهسازی طرح پرینت گرفتهشده یک لایه نازک از لاک حساس روی توری شابلون کشیده میشود و همراه با پرینت طرح درون دستگاه قرار داده میشود. پس از نوردهی شابلون را با فشار آب شستشو میدهند تا آماده گردد.